vietinfo di động
Thư mục
Du lịch

Tấm hộ chiếu của một quốc gia không tồn tại

Cập nhật lúc 06-06-2017 12:57:38 (GMT+1)

NKS tạo ra một quốc gia dưới hình thức là một tác phẩm nghệ thuật, và gian hàng của họ tại Venice Biennale nói lên rất nhiều về tính chất quốc gia và sự toàn cầu hoá, theo Benjamin Ramm.

Người phụ nữ cộp dấu vào quyển hộ chiếu của tôi có tên là Mercy, và cô không có nơi lưu trú cố định.

Sinh ra tại Nigeria, cô tới Italy qua ngả Libya, nơi cô hiện sống tại thành phố Padua thuộc một bang chỉ tồn tại về mặt pháp lý.

Quyển hộ chiếu mà cô đóng dấu vào không phải do Anh quốc, mà là do Neue Slowenische Kunst (NSK) cấp.

Đây là một triển lãm nghệ thuật chung của Slovenia, mở tại Venice Biennale 2017, với mục đích nhằm khám phá, tìm hiểu về ý nghĩa của nhà nước và những người vô tổ quốc, một phần nhờ vào việc tìm hiểu trải nghiệm của các công dân và di dân.

Triển lãm Nghệ thuật Quốc tế lần thứ 57 tại Venice giới thiệu các gian hàng của 85 quốc gia, từ Albania cho tới Zimbabwe, với chủ đề phong phú đa dạng.

Năm nay, đối diện với làn sóng ngày càng dâng cao của chủ nghĩa dân tộc cực đoan, nhiều nghệ sỹ muốn nhấn mạnh tới những giá trị mang tính phổ quát; có một gian hàng về cứu trợ nhân đạo, Pavillion of Humanity, và khu vực của Tunisia phát cho khách tham quan tấm thẻ 'freesa' (free visa - tức là visa tự do), cho phép "tự do đi lại mà không bị cản trở bởi các quy định quốc gia có nội dung khác".

NSK tuyên bố thành lập 'nhà nước' vào năm 1992, một năm sau khi Slovenia tuyên bố độc lập, là lúc các quốc gia mới bắt đầu giành được chủ quyền sau khi Chiến tranh Lạnh chấm dứt. "Nghệ thuật là sự cuồng tín, đòi hỏi phải có ngoại giao khéo léo," dòng chữ in trong con dấu đóng vào quyển hộ chiếu mới của tôi, là thứ tài liệu tuyên bố rằng người chủ của cuốn passport đó sẽ là "một người tham dự vào quốc gia toàn cầu đầu tiên". NSK tự coi mình là một Nhà nước Thời đại', không có quốc gia, lãnh thổ: nó "khước từ nguyên tắc biên giới quốc gia, và cổ suý cho Luật Xuyên Quốc gia".

Trong thế kỷ trước, hộ chiếu đã trở thành thứ đại diện cho một khía cạnh căn bản trong việc xác định bản sắc của chúng ta. Khi nhóm tự xưng là Nhà nước Hồi giáo (IS) tuyên bố thành lập nhà nước caliphate, họ đã yêu cầu các chiến binh xé bỏ hộ chiếu, cắt đứt các mối quan hệ với di sản 'thực dân' và tự cam kết thừa nhận một bản sắc mới.

Lý tưởng hóa không kém là Hộ chiếu Toàn cầu dành cho Công dân Toàn cầu, do nhà hoạt động vì hoà bình Garry Davis thai nghén hồi 1954. Được phát hành bởi "chính phủ toàn cầu của các công dân toàn cầu", nó được cấp cho khoảng 10 ngàn người, nhưng không được công nhận về mặt ngoại giao.

Tại Venice, các 'công dân' NSK cấp hộ chiếu cho những người nộp đơn, chẳng hạn như tác giả của bài viết này

Hồi 2016, nghệ sỹ hip-hop Mos Def đã bị bắt giữ tại Nam Phi khi tìm cách dùng tài liệu này để ra khỏi biên giới.

Tính xác thực là một thành tố cốt yếu của cuốn hộ chiếu, tới mức nó được coi là bằng chứng xác định nhân thân.

Hồi 2004, trụ sở của NSK tại Ljubljana đã nhận được dồn dập hàng ngàn đơn xin hộ chiếu của người Nigeria sống tại thành phố Ibadan ở phía nam. Một số thư viết rằng họ nghe nói NSK là một đất nước xinh đẹp và họ muốn du lịch tới đó.

Giới chức nhà nước

Khách tham quan tới gian hàng NSK được trao tờ báo của NSK, trang bìa in dòng chữ "Xin lỗi về tính hiện đại". "Thật là tàn nhẫn khi không cho người tị nạn tới nương náu," bài xã luận đăng trên tờ báo viết. "Nhưng còn tàn nhẫn hơn nữa khi buộc người ta phải đi tị nạn," NKS coi "những kẻ thủ phạm của những chịu đựng, những nỗi bi thương của họ" chính là "thế giới phương Tây tự do", công dân các nước đó "toàn là a tòng trong những tội ác mà các nhà lãnh đạo được bầu và không được bầu của chúng ta đã phạm phải. Chúng ta đều đã trở thành ngu ngốc và xấu xa."

Ý kiến trên không phải là điều hiếm hoi trong giới nghệ thuật (86% những người được NSK tham khảo đồng ý với nhận xét trên).

Quan điểm trên thuyết phục được vị đại sứ nổi tiếng nhất của NSK, nhà triết học đầy cá tính và gây nhiều tranh cãi, Slavoj Žižek.

Là người có khuynh hướng theo chủ nghĩa Lenin, Žižek viết rằng NSK cần phải quyết tâm theo đuổi "nghệ thuật quốc gia của một quốc gia chưa tồn tại. Nó phải từ bỏ việc ăn mừng sự riêng tư, và phải tự nguyện trở thành một bánh răng nhỏ trong cỗ máy này". Khi tôi nhận xét rằng nghệ thuật quốc gia nói ở mức độ tốt đẹp nhất là nghe rất sáo rỗng, còn ở mức tệ hại nhất là nghe rất khiên cưỡng, thì ông đáp rằng "NSK là các nghệ sỹ quốc gia của riêng nhà nước họ mà thôi!"

Có thể nói rằng Žižek đã đánh giá thấp mức chuyên quyền độc đoán của nạn quan liêu - như đã từng được các nghệ sỹ ghi nhận trong suốt thế kỷ 20. Những hướng dẫn viên giới thiệu tại gian hàng của NSK nói rằng nhà nước của họ là "tự do khỏi gánh nặng tội phạm của các nhà nước kiểu cũ. Nó có thể hít thở bầu không khí của một nhà nước mà không bị nghẹn".

NSK có gian hàng riêng tại Venice Biennale, như thể là bất kỳ quốc gia nào khác - họ phát hành hộ chiếu tại văn phòng ở Palazzo Ca'Tron

Thế nhưng gánh nặng của các nhà nước không chỉ nằm ở quá khứ mà còn cả trong cơ cấu quan liêu, điều có khuynh hướng tích tụ thông tin nhiều hơn và gây ảnh hưởng lớn hơn lên các công dân.

Khi tôi tranh luận với Žižek về điểm này, ông nhắc lại những trải nghiệm cá nhân khi ông nói chuyện với những người tị nạn đi qua các nước châu Âu. "Cảnh sát muốn ghi hồ sơ về họ, và họ nói, 'Không, chúng tôi không phải là đàn bò - chúng tôi là con người'. Nhưng họ muốn tới Na Uy, quốc gia có tổ chức quy củ nhất mà bạn có thể tưởng tượng ra!'."

Trải nghiệm của người tị nạn không phải ai cũng như ai. Có người bỏ chạy khỏi các quốc gia bạo ngược, có người lại ra đi từ các quốc gia vô luật lệ.

Thế nhưng tuyên bố của Žižek cho thấy sự căng thẳng trong tâm điểm công việc của NSK. Trong hộ chiếu của họ có tuyên bố rằng đó là "văn bản của một tự nhiên nhân có tính phá cách", nhưng nó lại lặp lại đúng quy trình quan liêu tương tự như thứ mà nó muốn chỉ trích. Người nộp đơn phải cung cấp một loạt các thông tin cá nhân (như nhóm máu) và những thông tin đó sẽ được lưu giữ trong hồ sơ đăng ký của nhà nước.

Tôi nói với Žižek rằng những hình thức dân chủ mang tính quy trách nhiệm hơn, trực tiếp hơn đã được đưa ra dựa trên các mô hình địa phương - rốt cuộc thì chúng tôi đang nói chuyện với nhau tại Venice, nơi từng là một thành phố nhà nước cộng hòa độc lập, chống lại các tổ chức chính trị và tôn giáo to lớn hơn.

Nhưng Žižek tranh luận rằng nền dân chủ của thành phố gần như luôn được điều hành bởi tầng lớp tinh hoa nơi đô thị (rất giống với Biennale của Venice). Ông chỉ ra rằng có nhiều vấn đề mà chúng ta đang phải đối diện, từ chuyện môi trường cho tới cuộc khủng hoảng di dân, đều đòi phải có sự can thiệp của các cấu trúc đứng trên quốc gia, chẳng hạn như EU.

Bên cạnh gian hàng của NSK, có 86 quốc gia khác hiện diện tại các địa điểm trên toàn Venice trong dịp triển lãm nghệ thuật Biennale năm nay

Sự hoài nghi của Žižek về nền dân chủ địa phương xuất phát từ sự hiểu biết của ông đối với những căng thẳng sắc tộc vốn bùng nổ ở vùng Balkans vào thời thập niên 1990. Trong tờ báo của NSK, ông viết rằng "không có gì là tự do trong việc phá vỡ thẩm quyền nhà nước... ý tưởng về một xã hội không tưởng không còn hướng tới một cộng đồng không có quốc gia, mà là hướng tới một quốc gia không có quốc gia, một quốc gia không còn được thành lập trên cơ sở cộng đồng sắc tộc và lãnh thổ của nó ".

Žižek lập luận rằng "ngày nay những người theo chủ nghĩa dân túy chống nhập cư là những mối đe dọa thực sự đối với việc khai sáng châu u". Ông nói với tôi rằng cam kết của chúng ta đối với các quyền của người tị nạn không nên phụ thuộc vào những câu chuyện rắc rối về việc trục xuất, mà nên dựa trên những nguyên tắc căn bản về công dân: "Bạn không nên thích họ bởi vì họ có một câu chuyện hay để kể - không, bạn thích họ bất kể câu chuyện của họ là gì, vì nhân quyền là những quyền trừu tượng hoàn toàn. Chúng ta sẽ giải quyết cuộc khủng hoảng này thông qua các biện pháp địa chính trị, chứ không phải bằng cách hỏi 'làm thế nào để có thể rộng mở trái tim?'."

Trong vòng một giờ sau khi gian hàng NSK khai trương, một hàng dài người đã xếp hàng đợi vào xem phần giới thiệu chính.

Khu vực này được đặt xoay quanh một căn phòng táo bạo, nghiêng 45 độ khiến người vào rất dễ mất phương hướng. Cách sắp đặt đủ khiến khách tham quan phải vật lộn mới giữ được cân bằng, mà tốt nhất là phải vận dụng dáng đứng của người lướt sóng, hoặc phải dựa tì vào các bảng chỉ dẫn.

Nghệ sĩ Ahmet Ögüt xác nhận rằng cách sắp đặt này là nhằm tạo hiệu ứng khiến khách tham quan phải rất tập trung chú ý - đó không phải là triển lãm dành cho những người muốn xem lớt phớt.

Không thể dễ dàng loại bỏ được bản sắc mà chúng ta được thừa hưởng, nhưng ít nhất chúng ta cũng tạo được ở mức độ nào đó sự chú ý vào những vấn đề mà chúng ta đang phải đối mặt và cần tìm cách giải quyết.

Nguồn: BBC

Tin liên quan
Lựa chọn vietinfo di động

VietInfo Group

Liên hệ gửi bài: BBT@vietinfo.eu
Liên hệ quảng cáo: quangcao@vietinfo.eu ,
Tel.:+420 777 007 989

Vietinfo.eu được phát hành theo giấy phép và luật thông tin của EU.

Copyright © 2008 - 2017 VietInfo Group

Chọn hiển thị:

Chọn khổ chữ: